Ghi nhớ ngắt quãng là cách ôn bài theo những khoảng cách thời gian tăng dần, thay vì học dồn một lần. Cách này giúp giữ từ vựng tiếng Anh lâu hơn. Kết quả rõ nhất là bạn bớt phải học lại những từ đã gặp tuần trước.
Nhiều bạn kể rằng họ học thuộc 50 từ vào tối thứ Bảy, đến thứ Tư đã quên gần hết. Cảm giác đó khá nản. Bài này giải thích vì sao chuyện ấy xảy ra, rồi chỉ cách lập lịch ôn tập đủ nhẹ để người đi làm cũng theo được.
Đường cong quên lãng của Ebbinghaus
Hermann Ebbinghaus là nhà tâm lý học người Đức sống vào thế kỷ 19. Ông tự học thuộc những chuỗi âm tiết vô nghĩa rồi đo xem mình quên chúng nhanh đến đâu. Từ các thí nghiệm đó, ông vẽ ra đường cong quên lãng.
Đường cong này khá dễ hình dung. Ngay sau khi học, ta quên khá nhanh. Càng về sau, tốc độ quên càng chậm lại. Nghĩa là lượng kiến thức mất nhiều nhất xảy ra trong những giờ và ngày đầu tiên.
Với người học tiếng Anh, điều này giải thích một hiện tượng quen thuộc. Bạn gặp từ reluctant trong buổi sáng, thấy hiểu rõ ngay lúc đó. Đến cuối tuần, bạn chỉ còn nhớ mang máng là từ này có nghĩa gì đó về sự miễn cưỡng. Chưa hết một tháng, từ ấy gần như biến mất.
Điểm đáng chú ý là mỗi lần ta chủ động nhớ lại được, đường cong quên sẽ thoai thoải hơn. Từ đó mới có ý tưởng ôn đúng lúc sắp quên. Ôn quá sớm thì tốn công vô ích. Ôn quá muộn thì phải học lại gần như từ đầu.
Không có con số cố định nào về tốc độ quên, vì mỗi người một khác nhau. Tốc độ quên phụ thuộc vào giấc ngủ, mức độ hứng thú và cả độ khó của nội dung. Bạn chỉ cần nhớ nguyên tắc chung: quên là chuyện tự nhiên, và ôn đúng nhịp là cách đối phó hiệu quả nhất.
Nguyên lý của ghi nhớ ngắt quãng
Nguyên lý khá đơn giản. Sau lần học đầu, bạn ôn lại sau một khoảng ngắn. Nếu nhớ được, lần ôn kế tiếp cách xa hơn. Nếu quên, bạn quay về khoảng ngắn hơn. Khoảng cách giãn dần theo mức độ thuộc của từng mục.
Có hai ý nằm dưới cách làm này. Ý thứ nhất là việc chủ động nhớ lại. Khi bạn cố moi câu trả lời ra khỏi đầu, trí nhớ được củng cố mạnh hơn so với việc đọc lại ghi chú. Ý thứ hai là khoảng nghỉ. Khi đã hơi quên một chút, nỗ lực nhớ lại mới thực sự có tác dụng.
Hãy so sánh hai cách học cùng một danh sách 20 từ. Bạn A ngồi hai tiếng liền, đọc đi đọc lại cho đến khi thấy thuộc. Bạn B học mười lăm phút mỗi ngày trong bốn ngày, mỗi lần đều tự kiểm tra trước khi nhìn đáp án. Tổng thời gian của hai bạn gần bằng nhau, nhưng bạn B thường giữ được từ lâu hơn hẳn.
Cảm giác khi học cũng khác nhau. Học dồn cho ta cảm giác thuộc rất nhanh, nhưng cảm giác ấy dễ đánh lừa. Ghi nhớ ngắt quãng đôi khi làm bạn thấy khó chịu vì phải cố nhớ. Chính sự khó chịu vừa phải ấy lại là dấu hiệu việc học đang có tác dụng.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về khái niệm này qua trang giới thiệu về spaced repetition bằng tiếng Anh. Trang này tóm tắt lịch sử và các biến thể của phương pháp.
Cách lập lịch ôn tập đơn giản
Bạn không cần phần mềm phức tạp để bắt đầu. Một cuốn sổ và bút chì là đủ. Có thể bắt đầu với một lịch ôn gồm bốn mốc, rồi chỉnh lại cho hợp với nhịp sống của mình.
- Ôn lần một: ngay trong ngày học, sau vài giờ.
- Ôn lần hai: một ngày sau.
- Ôn lần ba: khoảng ba đến bốn ngày sau.
- Ôn lần bốn: khoảng một tuần sau, rồi giãn sang hai tuần, một tháng.
Cách ghi chép cũng đơn giản. Mỗi từ mới bạn viết vào một mảnh giấy nhỏ hoặc một dòng trong sổ. Mặt trước là từ hoặc câu hỏi. Mặt sau là nghĩa, phát âm và một câu ví dụ do chính bạn đặt. Câu tự đặt giúp nhớ lâu hơn câu chép từ từ điển.
Giả sử bạn là nhân viên văn phòng, mỗi ngày chỉ rảnh chừng hai mươi phút. Buổi sáng bạn học năm từ mới trên đường đi làm. Buổi tối bạn dành mười phút tự kiểm tra các từ của hôm qua và của tuần trước. Mười phút đó không cần ngồi bàn học, bạn có thể làm ngay trên ghế sofa.
Khi kiểm tra, hãy phân loại từ vào ba nhóm: nhớ ngay, nhớ chậm và quên hẳn. Nhóm nhớ ngay được đẩy sang mốc xa hơn. Nhóm nhớ chậm giữ nguyên mốc cũ. Nhóm quên hẳn quay về đầu lịch. Việc phân loại này giúp lịch tự điều chỉnh theo mức độ thuộc của bạn.
Một mẹo nhỏ nhiều người hay dùng là ghi ngày ôn ngay trên góc mảnh giấy. Chỉ cần viết một con số ngày là đủ, bạn khỏi phải nhớ thêm một lịch riêng. Khi cuối tuần đến, bạn lấy ra những mảnh có ngày hôm nay và ôn luôn.
Bạn cũng nên kết hợp cách này với việc học từ theo chủ đề và ngữ cảnh. Bài phương pháp học từ vựng tiếng Anh hiệu quả trên site có thêm các gợi ý để chọn từ nào đáng đưa vào lịch ôn.
Công cụ hỗ trợ
Thẻ giấy là lựa chọn đầu tiên. Chúng rẻ, không bị thông báo làm xao nhãng, và việc tự tay viết cũng giúp nhớ. Nhược điểm là bạn phải tự sắp xếp thứ tự ôn. Khi bộ thẻ vượt quá vài trăm tấm, việc này bắt đầu tốn công.
Ứng dụng thẻ ghi nhớ trên điện thoại giải quyết đúng chỗ đó. Phần mềm sẽ tự tính ngày ôn kế tiếp dựa trên việc bạn tự chấm mình dễ hay khó. Bạn chỉ việc mở máy mỗi ngày và làm hết số thẻ đến hạn. Có cả ứng dụng miễn phí lẫn ứng dụng trả phí, và chúng tôi không khuyên cụ thể cái nào, vì sở thích mỗi người khác nhau.
Khi chọn ứng dụng, bạn nên để ý vài điều. Ứng dụng có cho tự tạo thẻ với câu ví dụ riêng không. Có thêm được âm thanh phát âm không. Có xuất được dữ liệu ra file để khỏi mất khi đổi máy không. Với việc phát âm, từ điển Cambridge có bản ghi âm chuẩn để bạn đối chiếu và gắn vào thẻ.
Một bảng tính đơn giản cũng làm được việc. Bạn lập các cột gồm từ, nghĩa, ngày học và ngày ôn kế. Cách này thô sơ nhưng cho bạn toàn quyền kiểm soát. Nhiều người mới bắt đầu dùng bảng tính, đến khi dữ liệu nhiều mới chuyển sang ứng dụng.
Dù chọn công cụ nào, hãy giữ một nguyên tắc. Công cụ chỉ đóng vai trò nhắc lịch. Phần việc chính vẫn là bạn tự nhớ lại câu trả lời trước khi lật xem đáp án. Nếu bạn lật xem ngay mà không thử nhớ, lịch ôn có đẹp đến mấy cũng mất tác dụng.
Sai lầm khi áp dụng
Sai lầm đầu tiên là tạo quá nhiều thẻ ngay từ tuần đầu. Một học viên từng thêm hơn hai trăm từ vào ứng dụng chỉ trong một cuối tuần. Đến thứ Hai, số thẻ cần ôn mỗi ngày nhiều đến mức bạn bỏ cuộc sau chưa đầy hai tuần. Hãy bắt đầu với năm đến mười từ mỗi ngày và tăng dần khi đã quen.
Sai lầm thứ hai là bỏ ngày ôn rồi cố bù một lần. Khi lịch bị trễ, thẻ dồn lại thành một núi. Bạn không cần ôn bù tất cả. Cứ làm phần đến hạn trong ngày, những thẻ trễ sẽ được xử lý dần.
Sai lầm thứ ba là thẻ viết quá dài hoặc chứa nhiều ý. Một thẻ nên hỏi đúng một điều. Nếu thẻ có ba nghĩa, năm cách dùng và mười ví dụ, bạn sẽ chỉ lướt qua. Hãy tách thành nhiều thẻ nhỏ.
Sai lầm thứ tư là chỉ ôn từ đơn lẻ, không có ngữ cảnh. Từ run có hàng chục cách dùng, và nhớ mỗi nghĩa “chạy” sẽ không giúp bạn hiểu run a meeting. Hãy đưa cả cụm từ và câu ngắn vào thẻ.
Cuối cùng, nhiều bạn kỳ vọng ghi nhớ ngắt quãng thay thế được việc sử dụng ngôn ngữ. Phương pháp này giữ từ trong đầu, nhưng bạn vẫn cần nghe, nói, đọc và viết để từ ấy thành vốn dùng được. Hãy dành thời gian đặt câu và nói thành tiếng với từ đã ôn.
Nếu bạn muốn kết hợp thêm cách học hình ảnh, ghi nhớ bằng sơ đồ tư duy là một lựa chọn bổ trợ rất hợp để sắp xếp các nhóm từ trước khi đưa vào lịch ôn. Các bài khác cùng chủ đề nằm trong chuyên mục phương pháp ghi nhớ của chúng tôi.
Ghi nhớ ngắt quãng không đòi hỏi bạn phải giỏi hơn hay chăm hơn người khác. Nó chỉ đòi hỏi bạn ôn đúng lúc và chịu khó tự kiểm tra mình. Hãy thử với một nhóm nhỏ khoảng mười từ trong hai tuần, rồi tự xem mình nhớ được bao nhiêu. Chỉ cần đều đặn, bạn sẽ thấy vốn từ của mình dày lên từng tuần mà không cần học dồn nữa.
