Sách hướng nghiệp MBTI là lựa chọn nhiều bạn trẻ nghĩ đến đầu tiên khi phân vân chọn nghề. Chúng tôi hiểu vì sao. Bài trắc nghiệm ngắn, kết quả có bốn chữ cái dễ nhớ, và ai cũng tò mò về mình.
Bài này là chia sẻ của đội ngũ biên tập edumart. Chúng tôi đã đọc và tổng hợp sách nghề nghiệp nhiều năm. Chúng tôi sẽ nói rõ MBTI giúp được gì và không giúp được gì. Sau đó là cách chọn sách để việc đọc đi vào quyết định nghề của bạn.
MBTI là gì và giới hạn của nó
MBTI là bộ công cụ phân loại phong cách tâm lý, dựa trên ý tưởng của Carl Jung. Kết quả gồm bốn cặp xu hướng: hướng nội hay hướng ngoại, giác quan hay trực giác, lý trí hay cảm xúc, nguyên tắc hay linh hoạt. Ghép lại, bạn có một trong 16 nhóm. Thông tin chính thức có trên trang The Myers-Briggs Company. Bạn nên đọc trang này trước khi tin các bản tóm tắt trên mạng.
Điểm mạnh của MBTI là ngôn ngữ. Nó cho bạn một bộ từ để mô tả cách mình nạp năng lượng, ra quyết định và làm việc với người khác. Nhiều người lần đầu đọc mô tả nhóm của mình đã thốt lên rằng đúng là mình. Cảm giác được gọi tên ấy có giá trị, vì nó mở đầu cho việc tự quan sát.
Giới hạn cũng cần nói thẳng. MBTI không đo năng lực. Nó cũng không đo mức độ yêu thích một nghề. Nó không dự đoán bạn thành công hay thất bại ở vị trí nào. Kết quả có thể đổi khi bạn làm lại vào một giai đoạn khác trong đời. Một người đang kiệt sức vì công việc sẽ trả lời khác so với lúc họ đang hào hứng.
Vì vậy, chúng tôi xem MBTI như một tấm bản đồ phác thảo. Nó cho bạn hướng đi sơ bộ chứ không chỉ đường từng ngã rẽ. Ai coi nó là bản án số phận sẽ sớm tự giới hạn mình.
Cách dùng MBTI trong định hướng nghề
Chúng tôi từng thấy một cách dùng hiệu quả. Hãy đặt kết quả MBTI cạnh ba thứ khác: sở thích thật, kỹ năng hiện có và điều kiện sống. Một mình MBTI chưa đủ. Khi bốn mảnh này khớp nhau, bạn mới có cơ sở để thử một hướng đi.
Hãy bắt đầu bằng việc làm bài trắc nghiệm một cách tỉnh táo. Chọn lúc bình tĩnh. Trả lời theo con người thường ngày, đừng theo hình mẫu bạn muốn trở thành. Sau đó, đọc mô tả nhóm của mình. Gạch chân câu thấy đúng, rồi đánh dấu riêng câu thấy lệch. Phần lệch quan trọng không kém phần đúng.
Tiếp theo, chuyển các đặc điểm sang môi trường làm việc. Ví dụ, nếu bạn thiên về hướng nội, bạn có thể làm việc tốt khi có thời gian yên tĩnh để suy nghĩ. Điều đó không có nghĩa bạn phải tránh mọi nghề cần giao tiếp. Nó chỉ gợi ý bạn tìm vị trí cho phép chuẩn bị trước các buổi họp, để không phải ứng biến liên tục.
Một bạn sinh viên từng nhờ đội ngũ chúng tôi góp ý là ví dụ minh họa. Bạn ấy có kết quả thiên về hướng nội và cho rằng mình không hợp làm tư vấn. Chúng tôi đề nghị ghi lại ba tuần thực tập, nơi nào hào hứng, nơi nào mệt. Kết quả cho thấy bạn mệt vì thiếu chuẩn bị chứ không phải vì phải nói chuyện với khách.
Câu chuyện đó cho thấy MBTI nên là điểm khởi đầu của một thí nghiệm nhỏ. Bạn đặt giả thuyết, thử trong vài tuần, rồi điều chỉnh. Trắc nghiệm không thay thế được việc thử.
Gợi ý sách hướng nghiệp MBTI đáng đọc
Chúng tôi không đưa danh sách tên sách cố định, vì mỗi người đang ở một giai đoạn khác nhau. Thay vào đó, đội ngũ chia sách thành vài nhóm để bạn dễ tự chọn khi vào hiệu sách hoặc thư viện.
Nhóm thứ nhất là sách nhập môn về 16 nhóm tính cách. Loại này viết dễ đọc, có mô tả từng nhóm và gợi ý môi trường làm việc. Hãy chọn cuốn có phần nói rõ giới hạn của công cụ. Nếu sách khẳng định mỗi người chỉ hợp vài nghề cố định, bạn nên đọc thận trọng.
Nhóm thứ hai là sách về khám phá bản thân và chọn nghề nói chung. Những cuốn này thường dùng nhiều công cụ, không riêng MBTI. Chúng có bài tập viết về giá trị sống và công việc mơ ước. Với chúng tôi, đây là nhóm đem lại lợi ích thực tế nhất cho người mới đi làm.
- Sách nhập môn tính cách: dành cho người mới nghe tới MBTI và muốn hiểu thuật ngữ.
- Sách khám phá bản thân: dành cho người đang phân vân giữa hai ba hướng nghề.
- Sách về kỹ năng làm việc nhóm: dành cho người đã đi làm và muốn hiểu đồng nghiệp hơn.
Nhóm thứ ba là sách về cách làm việc với người khác. Khi biết mình thiên về lý trí, bạn dễ hiểu vì sao đồng nghiệp thiên về cảm xúc lại phản ứng khác. Loại sách này đặc biệt hữu ích cho ai sắp làm quản lý. Bạn có thể xem thêm bài sách kinh doanh và kỹ năng lãnh đạo dành cho người mới.
Nếu đọc được tiếng Anh, hãy thử đọc bản gốc của một cuốn nhập môn MBTI. Việc này vừa giúp hiểu thuật ngữ chính xác, vừa luyện từ vựng chuyên ngành. Cần tài liệu nền cho tiếng Anh giao tiếp? Xem bài đánh giá sách tiếng Anh giao tiếp cho người mới.
Áp dụng cho sinh viên và người đi làm
Hai nhóm này dùng sách hướng nghiệp theo cách khác nhau.
Với sinh viên
Sinh viên có lợi thế lớn là thời gian để thử. Hãy đọc sách song song với hoạt động ngoại khóa như câu lạc bộ, dự án nhỏ hay kỳ thực tập ngắn. Mỗi lần thử xong, ghi vài dòng vào sổ: việc gì cho bạn năng lượng, việc gì làm bạn cạn sức?
Sau một học kỳ, bạn sẽ có một bảng dữ liệu cá nhân. Đặt bảng đó cạnh kết quả MBTI, bạn sẽ thấy chỗ trùng và chỗ lệch. Chỗ lệch chính là điều đáng bàn với anh chị đi trước hoặc người hướng dẫn.
Với người đi làm
Người đi làm thường có lý do cụ thể, như chán việc hiện tại hoặc sắp nhận đội nhóm đầu tiên. Lúc này, hãy đọc có mục tiêu. Bạn không cần đọc hết cuốn sách. Chọn một hai chương hợp tình huống của mình, thử áp dụng một tuần rồi đọc tiếp.
Ví dụ minh họa: một người chuyển từ vị trí chuyên môn sang quản lý nhóm nhỏ, đọc phần về cách các nhóm tính cách tiếp nhận góp ý rồi đổi cách trao đổi trong buổi gặp một-một. Không có phép màu nào, chỉ là các buổi nói chuyện bớt căng thẳng hơn.
Chuyên mục hướng nghiệp và lãnh đạo còn nhiều bài về lộ trình nghề nghiệp.
Lưu ý khi tham khảo
Trước hết, hãy cẩn thận với các bài trắc nghiệm miễn phí trên mạng. Nhiều bài có tên giống MBTI nhưng cách chấm điểm khác hẳn. Kết quả có thể không trùng bản chính thức. Đừng vội đưa ra quyết định lớn chỉ dựa vào đó.
Thứ hai, tránh dán nhãn. Câu nói kiểu “tôi là nhóm này nên không làm được việc kia” rất dễ trở thành cái cớ. Tính cách cho bạn xu hướng, còn kỹ năng thì luyện được. Một người hướng nội vẫn có thể thuyết trình tốt nếu chuẩn bị kỹ.
Thứ ba, đừng dùng MBTI để đánh giá người khác, nhất là khi tuyển dụng hay chọn đồng đội. Công cụ này không được thiết kế cho mục đích đó. Hãy để nó là công cụ tự hiểu mình.
Cuối cùng, hãy đọc ít nhưng thử nhiều. Một cuốn đọc kỹ rồi áp dụng vài việc nhỏ có ích hơn mười cuốn đọc lướt. Mọi người đều tiến bộ được nếu học đúng cách và đều đặn. Khi phân vân, hãy quay lại cuốn sổ của bạn. Dữ liệu về bản thân đáng tin hơn mọi nhãn bốn chữ cái.
