Tự học tiếng Anh giao tiếp là con đường nhiều người đi làm chọn vì lịch trình kín và ngân sách có hạn. Chúng tôi đã thử nhiều cách sắp xếp và thấy một lộ trình sáu tháng khá vừa sức. Bài này chia sẻ cách chúng tôi dựng lộ trình đó, từ việc chọn mục tiêu đến cách tự chấm tiến bộ.
Bạn không cần giỏi ngay từ đầu. Bạn cần một kế hoạch đủ rõ để mỗi tuần biết mình phải làm gì.
Xác định mục tiêu giao tiếp của bạn
Mục tiêu mơ hồ như “muốn nói tiếng Anh tốt” rất dễ bỏ cuộc giữa chừng. Hãy viết ra tình huống cụ thể mà bạn cần dùng tiếng Anh. Một chị làm kế toán có thể cần họp trực tuyến với đối tác nước ngoài mỗi tháng. Một bạn kỹ sư lại cần đọc tài liệu và trao đổi qua email.
Hai người này cần hai bộ từ vựng và hai kiểu luyện nói rất khác nhau. Vì vậy bước đầu tiên là gọi tên đúng nhu cầu của mình.
Chúng tôi thường gợi ý bạn trả lời ba câu hỏi ngắn trước khi học.
- Bạn sẽ nói chuyện với ai: đồng nghiệp, khách hàng hay bạn bè?
- Bạn nói qua điện thoại, họp trực tuyến hay gặp trực tiếp?
- Sau sáu tháng, bạn muốn làm được việc gì mà hôm nay chưa làm được?
Câu trả lời cuối cùng nên là một việc đo được. Ví dụ: tự giới thiệu công việc trong khoảng hai phút mà không cần đọc giấy. Mục tiêu kiểu này dễ kiểm tra hơn nhiều so với một con số điểm.
Chọn tình huống ưu tiên khi tự học tiếng Anh giao tiếp
Đừng ôm mọi tình huống cùng lúc. Hãy chọn ba tình huống xuất hiện thường xuyên nhất trong công việc của bạn. Mọi bài tập sau này sẽ xoay quanh ba tình huống đó, nên việc học có hướng rõ ràng.
Phân bổ thời gian học mỗi tuần
Người đi làm hiếm khi có hai tiếng liền mỗi ngày. Chúng tôi khuyên bạn chia nhỏ thời gian thay vì chờ một buổi dài. Ba mươi phút mỗi ngày, đều đặn, hiệu quả hơn một buổi bốn tiếng vào Chủ nhật rồi nghỉ cả tuần.
Một lịch tham khảo cho tuần học khoảng 4 đến 5 tiếng như sau.
- Thứ Hai đến thứ Sáu: 30 phút buổi sáng để nghe và nhắc lại, 20 phút buổi tối ôn từ.
- Thứ Bảy: một buổi 60 phút để nói thành tiếng về chủ đề trong tuần.
- Chủ nhật: nghỉ, hoặc chỉ nghe nhẹ một đoạn podcast ngắn.
Lịch này chỉ là gợi ý. Nếu bạn bận cuối tuần, hãy dời buổi nói sang tối thứ Tư. Điều quan trọng là giữ nhịp đều, không phải giờ giấc cứng nhắc.
Một mẹo nhỏ từ trải nghiệm của đội ngũ: gắn việc học vào thói quen có sẵn. Nghe bài ngắn khi pha cà phê, nhắc lại câu mẫu trên đường đi làm. Những khoảnh khắc đó cộng lại thành vài chục giờ mỗi tháng mà bạn không thấy tốn công.
Lộ trình 3 giai đoạn
Sáu tháng chia thành ba giai đoạn, mỗi giai đoạn hai tháng. Cách chia này giúp bạn thấy mình đang đi tới đâu thay vì học mãi một kiểu.
Giai đoạn 1: Nền tảng (tháng 1 và 2)
Hai tháng đầu tập trung vào câu đơn giản và âm cơ bản. Bạn học cách chào hỏi, giới thiệu bản thân, hỏi và trả lời những câu quen thuộc. Mỗi ngày học khoảng năm câu mẫu rồi nói to lên cho tới khi trôi chảy.
Đừng vội học ngữ pháp phức tạp. Chỉ cần nắm thì hiện tại, quá khứ đơn và vài mẫu câu hỏi là đủ để mở đầu cuộc trò chuyện. Nếu thấy ngại, hãy nói một mình trước gương. Cách này nghe có vẻ buồn cười nhưng giúp bạn quen với giọng nói của chính mình.
Giai đoạn 2: Mở rộng (tháng 3 và 4)
Sang giai đoạn hai, bạn bắt đầu kể chuyện ngắn. Hãy kể về ngày làm việc hôm qua, về dự án đang làm, về kế hoạch cuối tuần. Mỗi lần kể chừng một phút, ghi âm lại để nghe.
Ở giai đoạn này, chúng tôi khuyên học từ theo cụm. Thay vì nhớ “meeting”, hãy nhớ “set up a meeting” hay “move the meeting to Friday”. Cụm từ giúp bạn nói nhanh hơn vì không phải ghép từng chữ trong đầu. Bạn có thể xem thêm cách ghi nhớ từ lâu bền trong bài phương pháp học từ vựng hiệu quả mà chúng tôi đã biên soạn.
Giai đoạn 3: Ứng dụng thật (tháng 5 và 6)
Hai tháng cuối là lúc đưa tiếng Anh vào công việc thật. Hãy tập viết một email ngắn bằng tiếng Anh mỗi tuần. Thử tham gia một buổi họp nhỏ và chuẩn bị trước ba câu muốn nói.
Nếu có điều kiện, tìm một người bạn cùng học để luyện hội thoại hai lần mỗi tuần. Hai người có thể sửa lỗi cho nhau. Quan trọng là bạn quen với việc phản xạ khi nghe người khác nói tự nhiên.
Phát âm sẽ ảnh hưởng nhiều đến cảm giác tự tin ở giai đoạn này. Bạn có thể tham khảo cách luyện phát âm tại nhà bằng phương pháp nghe và nhại để cải thiện từng âm khó.
Công cụ và tài liệu gợi ý
Công cụ tốt không cần nhiều. Chúng tôi thấy người học hay sa vào việc tải đủ thứ ứng dụng rồi không dùng cái nào đến nơi đến chốn. Hãy chọn một bộ nhỏ và gắn bó với nó ít nhất tám tuần.
Bộ công cụ tối thiểu gồm ba thứ. Thứ nhất là một từ điển có phát âm, ví dụ từ điển Cambridge để tra nghĩa, nghe giọng đọc và xem câu mẫu. Thứ hai là một nguồn nghe đều đặn như podcast hoặc kênh video có phụ đề. Thứ ba là một cuốn sổ, giấy hay điện thoại đều được, để chép lại câu mẫu mình thấy hữu ích.
Về tài liệu, hãy ưu tiên giáo trình có phần hội thoại và file nghe đi kèm. Bạn có thể đọc thêm hướng dẫn tổng quan ở chuyên mục hướng dẫn học tiếng Anh của chúng tôi để chọn đúng cấp độ. Ngoài ra, trang Learn English của British Council có nhiều bài nghe và bài đọc miễn phí theo từng trình độ.
Một lưu ý nhỏ: đừng đổi tài liệu liên tục. Mỗi lần đổi, bạn mất vài tuần làm quen lại. Chỉ nên đổi khi bài đã quá dễ, hoặc quá khó đến mức không theo nổi.
Cách tự đánh giá tiến bộ
Tự học thì không có ai chấm điểm giúp bạn. Vì vậy bạn cần tự tạo cách đo của riêng mình. Cách đơn giản nhất là ghi âm một đoạn nói về cùng một chủ đề vào cuối mỗi tháng.
Đầu tháng thứ nhất, bạn ghi đoạn đầu tiên và cất đi. Sang tháng thứ hai, nói lại chủ đề đó rồi nghe so sánh. Bạn sẽ thấy rõ mình nói trôi hơn, ngập ngừng ít hơn, dùng từ phong phú hơn. Cảm giác thấy mình tiến bộ qua chính giọng nói của mình có sức khích lệ rất lớn.
Bạn cũng có thể dùng một bảng tự chấm ngắn với ba tiêu chí: độ trôi chảy, độ chính xác và độ tự tin. Chấm từ 1 đến 5 mỗi cuối tuần, không cần quá khắt khe. Sau vài tuần, đường đi lên của các con số sẽ cho bạn biết lộ trình có hợp hay không.
Khi một tháng không có tiến bộ rõ, đừng vội chê mình. Hãy xem lại lịch học, có thể bạn đang học quá ít buổi hoặc chọn tài liệu chưa vừa sức. Chỉnh một yếu tố rồi theo dõi thêm hai tuần.
Sáu tháng không đủ để thành thạo mọi thứ, nhưng đủ để bạn nói được những điều mình cần trong công việc. Người học đều đặn và có phương pháp thường sẽ tiến bộ rõ rệt. Hãy bắt đầu từ một mục tiêu nhỏ trong tuần này, rồi để thói quen làm phần việc còn lại.
